« Powrót do listy artykułów
Picture illustrating an article

Jak sobie radzić ze stresem w pracy

30.08.2013
Maria Kozak   /
fot. comedy_nose, flickr.com, licencja CC BY 2.0
Wersja do wydruku

Praca w zmieniających się warunkach, zdolność radzenia sobie w sytuacjach trudnych, umiejętność pracy pod presją czasu – pracodawcy coraz częściej zamieszczają takie sformułowania w ogłoszeniach o pracę w punkcie wymagania. Co oznaczają? Jakich branż dotyczą? I w jaki sposób umieścić je w CV, by zainteresowały rekrutera?

Praca pod presją

W warunkach gospodarki rynkowej konkurencja między firmami jest rzeczą naturalną i zrozumiałą. O sukcesie i przetrwaniu firmy decyduje nie tyle jej aktualna wielkość i pozycja rynkowa, ale raczej zdolność pozyskiwania nowych klientów i szybkiego dostosowania się do zmiennych warunków rynkowych. Decydującą rolę odgrywają w tym przypadku pracownicy, których indywidualne wyniki w bezpośredni sposób przekładają się na osiągnięcia całej firmy. Przedsiębiorcom zależy więc na tym, by pozyskiwać pracowników coraz bardziej skutecznych, w większym stopniu efektywnych, działających jeszcze szybciej niż dotychczas i generujących jeszcze większe przychody.

Wszystko to powoduje, że pracownik może być poddawany presji ze strony pracodawcy, aby działać w określony sposób – najkorzystniejszy z punktu widzenia firmy. Mówimy wówczas, że doświadcza stresu związanego z pracą, z którym powinien umieć sobie radzić.

Stres w pracy dotyka pracowników na całym świecie. W Polsce – zgodnie z badaniami Pentora – siedmiu na 10 pracowników deklaruje, że doświadcza go w swojej pracy. Czy to źle? Niekoniecznie. Badania psychologiczne dowodzą, że stres jest zjawiskiem naturalnym, co więcej, pewien jego poziom jest nam do życia niezbędny. Motywuje nas do działania, wyzwala energię, sprawia, że stawiamy czoła przeciwnościom. Gdy jednak nasila się, może być trudny do zniesienia, stanowić duże obciążenie, a w skrajnych sytuacjach prowadzić do trudności psychicznych i chorób.

Odporność na stres należy to tzw. kompetencji miękkich pozwalających na skuteczne kierowanie swoim zachowaniem. Kompetencja ta polega na zdolności do podejmowania decyzji i skutecznego działania w warunkach, które obciążają nas psychicznie oraz fizycznie. Co więcej nie występuje ona powszechnie tzn. różnimy się w zakresie jej posiadania. W warunkach silnego obciążenia psychicznego wiele osób pracuje nieefektywnie: podejmuje nietrafne decyzje, ulega rozproszeniu, zapomina o ważnych szczegółach albo pracuje wolniej. Są jednak takie osoby, u których natłok negatywnych emocji nie utrudnia procesu planowania oraz nie wpływa na dokładność w wykonywaniu zadań. Właśnie takich pracowników coraz częściej poszukują pracodawcy.

Branże, w których ceni się odpornych na stres

Chociaż w każdej pracy można doświadczać stresu (w dużej mierze zależy to od naszych predyspozycji osobistych do traktowania sytuacji jako stresującej), to jednak są zawody i branże, w których obiektywnie rzecz biorąc pracownicy poddawani są stosunkowo silnej presji.

Pierwszą grupę tych branż stanowią te, w których presja łączy się z dużą odpowiedzialnością za innych bądź za rzeczy o dużej wartości. Chirurg, pilot, prezes firmy, dyrektor inwestycyjny czy menadżer oddziału banku to przedstawiciele zawodów, w których podejmowane decyzje mają ogromną wagę i znaczenie dla pozostałych osób. Od ich trafności zależeć może nie tylko los zainwestowanych środków finansowych, ale wręcz ludzkie życie. W branżach tych nie ma miejsca na przypadkowość działania, a kluczowe znaczenie ma trafność podejmowanych wyborów.

Inną grupę stanowią te branże, które wynagradzają swoich pracowników w sposób prowizyjny. Aby otrzymać odpowiednią pensję, muszą wykazać się oni dużą efektywnością i konkretnymi osiągnięciami. Z tego powodu odczuwają stałą presję wyników i konieczność rywalizacji z innymi członkami zespołu. W takich warunkach pracują zazwyczaj przedstawiciele handlowi, telemarketerzy, windykatorzy, agenci ubezpieczeniowi czy konsultanci w biurach obsługi klienta.

Trzecia grupa zawodów preferująca odpornych na stres to zawody, w których dominująca jest presja czasu. Tutaj o sukcesie decyduje uporządkowanie i dotrzymanie ustalonych terminów. Ich przekroczenie skutkuje utratą kontraktu, brakiem wynagrodzenia albo karami finansowymi wynikającym z prawa lub zawartych umów. Do grupy tej należą specjaliści od marketingu, menadżerowie projektów, asystenci, sekretarki, ale także opiekunowie i doradcy klienta.

Wreszcie do ostatniej grupy szczególnie stresujących zawodów należą wszystkie, które wymagają dużej liczby specyficznych kontaktów interpersonalnych np. związanych z przyjmowaniem reklamacji, obsługą klienta czy wystąpieniami publicznymi. W zawodach tych kluczowe znaczenie będą miały umiejętności radzenia sobie z trudnymi emocjami, właściwa komunikacja, aktywne słuchanie oraz nie uleganie zniechęceniu. Przykładem może być tu praca w niektórych działach instytucji publicznych korzystających z infolinii czy praca trenera prowadzącego szkolenia.

Jak sobie radzić ze stresem w pracy

Nawet jeśli nie jesteś pracownikiem którejś z wymienionych powyżej branż, to zapewne w jakimś stopniu stres wynikający z pracy zawodowej dotyczy także i ciebie. Co robić, żeby nie dezorganizował on naszej pracy? Trzeba nauczyć się, na tyle, na ile to możliwe, radzić sobie z nim.

Chociaż w dużej mierze odporność na stres wynika z cech naszej osobowości, a zatem predyspozycji względnie trwałych, to jednak nie jest ona zdeterminowana jedynie genetycznie. Oznacza to, że możemy ją doskonalić, rozwijać w sobie czy stosować różne techniki i strategie, aby ograniczyć negatywny wpływ stresu. A oto kilka rad, które mogą ci pomóc lepiej radzić sobie ze stresem w pracy:

  • Dziel trudne zadania na mniejsze i łatwiejsze do realizacji. Perspektywa bardzo skomplikowanego celu, na realizację którego jest niewiele czasu, wygląda przerażająco. Strach, że nie zdążymy, paraliżuje nasze działania i sprawia, że jesteśmy mało efektywni albo chwytamy się wielu spraw jednocześnie. Jeśli jesteś w takiej sytuacji, to zastanów jakie małe zadania – łatwiejsze i mniej czasochłonne do wykonania – doprowadzą cię do efektu końcowego. A potem zacznij je realizować krok po kroku. Prawdopodobnie szybko przekonasz się, że główny cel wcale nie był tak niemożliwy do osiągnięcia, jak ci się pierwotnie wydawało.
  • O porażce myśl jak o szansie. Dla wielu osób wizja porażki jest nie od zaakceptowania. Nie dają sobie przyzwolenia na błąd, a gdy już się zdarzy, długo i głęboko go przeżywają. Ich uwaga koncentruje się na niepowodzeniach zamiast na jak najlepszym wykonaniu następnych zadań. Tymczasem błędy popełnia każdy pracownik, nawet najbardziej doświadczony. I nie jest to powód, aby myśleć o sobie źle czy odmawiać sobie kompetencji. Gdy już ci się zdarzy pomyłka, najodpowiedniejszą reakcją jest zaakceptowanie tego faktu i wyciągnięcie wniosków na przyszłość.
  • Naucz się zarządzać sobą w czasie. Zarządzać czasem się nie da, bo biegnie on nieubłaganie i nie mamy na to wpływu. Za to jak najbardziej możliwe jest zarządzanie sobą w czasie, jaki mamy do dyspozycji. Jednym planowanie działań i konsekwentna ich realizacja przychodzi łatwiej i jest to ich naturalny sposób działania, inni muszą włożyć sporo wysiłku, aby pokonać swoją spontaniczność i dokończyć rozpoczęte zadania. Jeżeli należysz do tej drugiej grupy, nie martw się – ustalania priorytetów i konsekwencji w dużej mierze można się nauczyć choćby na szkoleniach lub podczas coachingu.
  • Zadbaj o swój wypoczynek. Tłumaczenie, że nie masz czasu dla siebie, nie ma sensu. To jedynie kwestia organizacji i ustalenia granic między pracą i odpoczynkiem. Podstawą jest odpowiednia ilość snu, abyś czuł się względnie wypoczęty i nie osłabiał dodatkowo swojego organizmu. W dalszej kolejności pomocą może być hobby: uprawianie sportu, książki, film, muzyka – to tylko najbardziej popularne przykłady.

Skutki przeciążenia pracą

Brak odpowiedniej higieny pracy naraża nas na negatywne działanie chronicznego stresu, który może powodować wiele negatywnych konsekwencji. Wśród nich najważniejsze to:

  • większa liczba pomyłek i niewłaściwych decyzji,
  • brak wiary we własne kompetencje, a co za tym idzie zmniejszona wydajność,
  • obniżona samoocena,
  • trudności w życiu osobistym spowodowane napięciami w pracy,
  • konflikty interpersonalne ze współpracownikami i osobami bliskimi,
  • negatywne samopoczucie, drażliwość i obniżony nastrój,
  • brak poczucia sensu tego co się robi,
  • problemy zdrowotne,
  • poczucie zmęczenia a niekiedy bezsenność i brak apetytu,
  • zaburzenia psychosomatyczne, np. bóle głowy, brzucha, pleców,
  • problemy z układem krążenia,
  • lęki i nerwice,
  • zaburzenia psychiczne.

Powyższy katalog skutków stresu może budzić przerażenie, ale nie popadajmy w panikę. Każdy z nas posiada również wrodzoną odporność, która chroni nas przed jego negatywnymi konsekwencjami. Ważne jest, abyśmy w porę potrafili zauważyć sygnały ostrzegawcze, nie lekceważyli ich i wyciągali odpowiednie wnioski, modyfikując własny styl pracy.

Jak przygotować CV

Co zrobić, gdy przeglądając ogłoszenia o pracy, napotkasz wśród wymagań sformułowania typu „odporność na stres”, „umiejętność pracy pod presją czasu”, „radzenie sobie w sytuacjach trudnych”?

W pierwszej kolejności zastanów się, czy to na pewno praca dla ciebie. Różnimy się pod względem tolerancji na stres, więc warto pomyśleć, jaki rodzaj stresu w danej pracy może być dominujący, jakie może być jego natężenie i czy na pewno jesteśmy w stanie sobie z nim poradzić. Jeżeli uznasz, że brak ci odpowiednich kompetencji, lepiej nie tracić czasu na aplikowanie. Prawdopodobnie jest wiele innych prac mniej stresujących, które możesz wykonywać i w których będziesz czuł się szczęśliwy.

Jeżeli jednak oceniasz, że dasz sobie radę, przygotuj odpowiednio swoje CV. Pamiętaj jednak, że nie chodzi o suche przepisanie wymagań z ogłoszenia. Postaraj się być kreatywny i pokaż rekruterowi lub przyszłemu pracodawcy, że umiesz radzić sobie w trudnych sytuacjach. Pomyśl, z jakiego rodzaju stresem wiąże się praca, o którą się starasz i wyraź to w swoich dokumentach aplikacyjnych.