« Powrót do listy zawodów
Picture illustrating a profession

Aktor  / aktorka

zawód rozwojowyzawód rozwojowy
zawód, co do którego przewiduje się w przyszłości wysokie zapotrzebowanie na rynku pracy
© seandeburca - Fotolia.com
Wersja do wydruku
Co robi i dla kogo?

Aktor to osoba, której zadaniem jest wcielenie się w postać wykreowaną w scenariuszu i odegranie jej w sposób wiarygodny, przekonujący i ciekawy, tak aby widzowie utożsamili go z odgrywaną postacią. Grając w filmie lub sztuce musi wywołać w odbiorcach oczekiwane emocje, nie może pozostawiać ich obojętnymi.

Pierwszym etapem jego pracy jest analiza tekstu pod kątem znaczenia i emocji, opracowanie koncepcji artystycznej roli, zbudowanie charakterystyki postaci. Następnie aktor musi wyuczyć się poszczególnych kwestii na pamięć i odegrać swoją rolę – opowiedzieć historię, dobierając odpowiedni repertuar zachowań, mimikę twarzy oraz modulację głosu. Efekt finalny jest wypadkową koncepcji samego aktora i reżysera, który na ogół ma głos decydujący, jako twórca sztuki bądź filmu. Aktorzy, chociaż mają pewną dowolność i spore pole manewru, muszą podołać jego wymaganiom i założeniom.

Bardzo często przygotowanie roli wymaga od aktora opanowania szczególnych umiejętności, np. tanecznych, wokalnych, językowych czy sprawnościowych. Wówczas do jego obowiązków należy uczestnictwo w dodatkowych zajęciach i treningach, aby zyskać wystarczającą biegłość.

Na co dzień aktor bierze udział w próbach, a następnie gra w spektaklu lub kręci zdjęcia na planie filmowym czy serialowym. Oprócz tego musi uczestniczyć w przymiarkach kostiumów, sporządzaniu makijażu, fryzur itp.

Praca aktora wiąże się z bardzo intensywnymi kontaktami z innymi ludźmi. Przede wszystkim należą do nich koledzy – aktorzy, reżyser – główny szef przedsięwzięcia, jak również scenarzysta, choreograf, scenograf, kostiumolog, fryzjer, sufler oraz wszyscy inni, którzy przyczyniają się do powstania dzieła. Warto jednak dodać, że aktor wiele czasu spędza na indywidualnej pracy nad rolą, na budowaniu postaci, właściwym przekazaniu pożądanych treści i emocji.

Gdzie pracuje i w jakich warunkach? 

Aktorzy mogą pracować w teatrze dramatycznym, lalkowym, muzycznym, w radio przy realizacji słuchowisk, w telewizji, w filmie lub w serialu. Mogą być konferansjerami, prezenterami telewizyjnymi, zająć się piosenką aktorską, a także grać w reklamach, pozować do zdjęć czy być nauczycielami aktorstwa na różnych poziomach edukacji. Często aktorzy łączą stałą pracę (umowa o pracę, kontrakt), np. w teatrze, z pracami zleconymi. Nierzadko decydują się na założenie własnej działalności gospodarczej, aby móc swobodnie poszukiwać dodatkowych zadań, np. nagrywać dubbing w zagranicznych filmach.

Praca aktora, w zależności od projektu, który realizuje, wykonywana jest w różnych przestrzeniach. Aktorzy zatrudnieni w teatrze lub w radio większość czasu spędzają w zamkniętych pomieszczeniach. Natomiast aktorzy pracujący na planie filmowym muszą być przygotowani na kręcenie zdjęć w różnych warunkach – w plenerze, w budynkach, w powietrzu, pod wodą, w górach, w upale, w deszczu czy śniegu.

Myśląc o pracy w tym zawodzie, pamiętaj, że pełna dyspozycyjność jest w niego wpisana na stałe. Trudno jest określić dokładną liczbę godzin pracy aktora. Jest ona przede wszystkim zależna od zlecenia, jakie wykonuje. Czas pracy obejmuje nie tylko próby, spektakle, dni zdjęciowe, ale także wielogodzinne przymiarki kostiumów, fryzur oraz indywidualną pracę nad rolą.

W zależności od miejsca zatrudnienia i ilości zleceń, aktor może pracować w jednej miejscowości albo podróżować na większe bądź mniejsze odległości poza miejsce zamieszkania. Wiąże się to często z możliwością zwiedzania różnych krajów, poznawania nowych ludzi oraz udziałem w licznych imprezach branżowych.

Podstawowym “narzędziem” pracy aktora jest jego ciało, dlatego musi on nieustannie dbać o swoją kondycję fizyczną. Bardzo ważny jest dobry wzrok, słuch, prawidłowo rozwinięty zmysł równowagi, dotyku i wyczucie przestrzeni. Nienaganna dykcja, właściwa artykulacja i umiejętność dynamizacji głosu są równie istotne.

Warto dodać, że zawód aktora jest zajęciem, które umożliwia zdobycie sławy i stanie się osobą znaną i podziwianą. Łączy się to często z utratą anonimowości, jednak dla wielu osób podnosi to atrakcyjność tej profesji.


 

Umiejętności i styl pracy 

Jako przyszły aktor powinieneś/powinnaś mieć przede wszystkim talent przez wielkie T, choć trudno jest go precyzyjnie zdefiniować. Co ponadto? Niezwykle ważna jest wiarygodność i naturalność, taka aby widz, który będzie oglądał twoją grę, był przekonany, że stoi przed nim prawdziwa postać. Praca nad rolą, czyli budowanie portretu psychologicznego i fizycznego bohatera, będzie wymagała od ciebie dużej kreatywności, wyobraźni, empatii, ciekawości oraz umiejętności obserwacji swoich reakcji, a także otaczającej rzeczywistości.

W pracy aktora (szczególnie teatralnego) niezbędna jest doskonała pamięć, która umożliwi zapamiętanie całego tekstu, a także koncentracja i podzielność uwagi. Wiele zadań aktorskich wykonywanych jest w hałasie, szybkim tempie i pod wpływem stresu, dlatego nie do przecenienia będzie wytrzymałość psychofizyczna i cierpliwość.

Prócz tego trzeba charakteryzować się znaczną odwagą i pewnością siebie. Lubić występować przed innymi. Chcąc pracować w teatrze, musisz umieć znieść presję oglądającego cię tłumu, z kolei na planie filmowym nie może ci zabraknąć śmiałości przed kamerą.

Ponieważ praca aktora w bardzo dużej mierze jest pracą zespołową, wymagać będzie od ciebie zdolności współpracy z innymi, chęci współtworzenia dzieła, czasem bezwzględnego posłuszeństwa (np. wobec reżysera), a czasem umiejętności przekonania innych do własnej racji.

Warto dużo czytać, interesować się historią, sztuką, a nawet psychologią. Oglądać filmy, spektakle i być otwartym/otwartą na wszelkiego rodzaju nowości. To wszystko pomoże ci wzbogacać warsztat aktorski.


 

Jak zdobyć taki zawód? 

Jeśli interesujesz się pracą w branży aktorskiej, stoi przed tobą kilka możliwości. Jedną z nich jest udział w castingach do reklam, seriali lub filmów pełnometrażowych. Aby się na nie zgłosić, nie musisz mieć wykształcenia kierunkowego ani żadnego innego przygotowania, najważniejsze są twoje umiejętności.

Inną opcją jest ukończenie aktorskiej szkoły policealnej (np. Szkoła „On Air” w Łodzi). Zwykle nauka w takiej szkole trwa 2 lata i obejmuje zagadnienia takie jak: emisja głosu, dykcja, taniec, rytmika czy praca z kamerą. Oprócz zajęć praktycznych w programie znajdziesz także przedmioty teoretyczne, np. historię sztuki, muzyki czy teatru i dramatu powszechnego. Szkoły te pozwolą ci zapoznać się z warsztatem gry aktorskiej i dadzą cenne przygotowanie zawodowe.

Kolejną możliwością są korepetycje u zawodowych aktorów, jednak najczęściej wiąże się to z dużymi kosztami.

Najpopularniejszym sposobem jest rozpoczęcie kształcenia w jednej z wyższych szkół aktorskich, np. w Krakowie, Warszawie lub Łodzi. Podczas 9-semestralnej nauki będziesz brać udział w zajęciach z rytmiki, tańca, wymowy i emisji głosu oraz w ćwiczeniach aktorskich, m.in. z ruchu scenicznego oraz scen dialogowych. Możesz również zdobyć wiedzę z zakresu historii kultury, sztuki, teatru, filmu, literatury czy kostiumologii. Twoja edukacja zwieńczona będzie obroną pracy magisterskiej oraz przygotowaniem przedstawienia dyplomowego. Jako absolwent szkoły aktorskiej otrzymasz tytuł magistra sztuki. Do egzaminu z aktorstwa możesz również przystąpić eksternistycznie (zobacz regulamin Związku Artystów Scen Polskich), uprzednio spełniając określone warunki, tj. ukończony 22 rok życia, wykształcenie minimum średnie, staż aktorski (w teatrze, filmie lub w telewizji) nie krótszy niż 3 lata oraz zgromadzony dorobek artystyczny (co najmniej dwie role pierwszoplanowe lub trzy znaczące role drugoplanowe).

Musisz jednak pamiętać, że konkurencja na rynku aktorskim jest bardzo duża i nawet ukończenie szkoły z wyróżnieniem, tak naprawdę nie zagwarantuje ci pracy w tym zawodzie.


 

Przydatne linki 

Więcej informacji o tym zawodzie znajdziesz w serwisie DORADCA 2000.

Warto zobaczyć:

  • www.zasp.pl – strona internetowa Związku Artystów Scen Polskich (ZASP), który jest stowarzyszeniem twórczym reprezentującym interesy środowiska teatralnego.  Posiada on m.in. licencję na ochronę praw autorskich artystów wykonawców.
  • www.pisf.pl – oficjalna strona Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej, który m.in. kompleksowo wspiera realizacje filmów, począwszy od prac scenariuszowych, przez rozwój projektu, po produkcję filmową, promuje polską kinematografię w kraju i zagranicą, pomaga w realizacji wszystkich znaczących festi­wali i przeglądów filmowych, realizuje i wspiera ogólnopolskie programy edukacyjne.
  • www.instytut-teatralny.pl – internetowy portal Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego. W Instytucie Teatralnym znajduje się największe w Polsce archiwum tematyczne gromadzące dokumentację współczesnego teatru. Do dyspozycji zainteresowanych jest olbrzymi zbiór artykułów prasowych, recenzji, zdjęć, programów teatralnych.
  • www.e-teatr.pl – polski wortal teatralny, w którym znajdziesz m.in. branżowe aktualności, recenzje najnowszych sztuk teatralnych, personalia polskich aktorów czy link do księgarni internetowej.
  • www.portalfilmowy.pl – portal filmowy zawierający informacje na temat realizowanych i zakończonych produkcji fabularnych, dokumentalnych i animacji. Ponadto na stronie: branżowe aktualności, wzmianki o producentach oraz warsztatach, spotkaniach i forum.
  • www.fn.org.pl – oficjalna strona Filmoteki Narodowej, której przedmiotem działania jest ochrona narodowego dziedzictwa kulturalnego w dziedzinie kinematografii oraz upowszechnianie kultury filmowej. Działalność Filmoteki opiera się na trzech filarach: archiwizacji, informacji oraz edukacji.