« Powrót do listy zawodów
Picture illustrating a profession

Opiekunka dziecięca  / opiekun dziecięcy

zawód deficytowyzawód deficytowy
zawód, na który na rynku pracy występuje wyższe zapotrzebowanie niż liczba osób poszukujących pracy w tym zawodzie
FPM/Thinkstock
Wersja do wydruku
Co robi i dla kogo?

Opiekunka dziecięca to osoba, która zawodowo zajmuje się dziećmi do trzeciego roku życia. Do jej podstawowych zadań należy: sprawowanie opieki nad dziećmi, pielęgnowanie ich oraz dbanie o prawidłowy rozwój i bezpieczeństwo. Według obowiązującej ustawy opieka nad najmłodszymi dziećmi może być organizowana w formie żłobka lub klubu dziecięcego, a także sprawowana przez dziennego opiekuna lub nianię. Każda z tych form różni się pod względem zakresu obowiązków wykonywanych przez opiekunkę, niezbędnych kwalifikacji oraz specyfiki miejsca pracy.

Niezależnie od formy zatrudnienia, główne zadania opiekunki dziecięcej są podobne i zawsze dostosowane do wieku podopiecznych. Najmłodsze niemowlęta wymagają przede wszystkim zabiegów opiekuńczo-pielęgnacyjnych, tj. mycia, przebierania, przewijania, karmienia, ukołysania do snu czy spaceru na świeżym powietrzu. Gdy dziecko jest nieco starsze, w pracy opiekunki dużą rolę zaczynają odgrywać działania wychowawcze i edukacyjne. Opiekunka organizuje zabawy i gry dostosowane do poziomu psychomotorycznego dziecka.

Szczególnie ważna w pracy opiekunki dziecięcej jest współpraca z opiekunami dziecka. Rodzice przekazują informacje na temat swojego malucha: jego możliwości, posiadanych zdolności i upodobań. Z kolei opiekunka daje informacje zwrotne dotyczące aktywności dziecka podczas wspólnie spędzonego czasu: jego zachowania, zdobytych umiejętności, ilości spożytego pokarmu.

Opiekunka zatrudniona w prywatnej lub publicznej placówce kontaktuje się najczęściej z innymi opiekunkami oraz pozostałymi specjalistami: psychologiem, logopedą, terapeutą, pielęgniarką. Stąd niezwykle potrzebna jest umiejętność pracy w zespole oraz współdziałania. Głównym zwierzchnikiem opiekunki jest kierownik żłobka czy klubu dziecięcego.

Gdzie pracuje i w jakich warunkach? 

Jako opiekunka pracy będziesz szukać w prywatnym lub publicznym żłobku, klubie dziecięcym, w szpitalu, sanatorium, pogotowiu opiekuńczym, domu dziecka lub hospicjum. Ponadto możesz pracować u prywatnego pracodawcy (tzw. umowa uaktywniająca) lub znaleźć zatrudnienie w gminie na zasadach umowy zlecenia i sprawować obowiązki dziennego opiekuna.

Opiekunka dziecięca pracuje zarówno w pomieszczeniu, jak i na świeżym powietrzu. Dokładne wymagania lokalowe i sanitarne dotyczące żłobków i klubów dziecięcych określają przepisy prawne.

Opiekunka w żłobku lub klubie dziecięcym może zajmować się maksymalnie ośmiorgiem dzieci, lecz gdy jedno z nich wymaga szczególnej uwagi (np. z powodu niepełnosprawności), może sprawować opiekę tylko nad pięciorgiem. W tego typu placówkach godziny pracy są stałe, od rana do późnego popołudnia w dni powszednie. Dyżury w weekendy i dni świąteczne są rzadko spotykane. Natomiast w domach małego dziecka, sanatoriach czy hospicjach opiekunki dziecięce pracują codziennie w trybie zmianowym, także w dni wolne od pracy i w święta.

Z kolei dzienny opiekun sprawuje opiekę nad dziećmi w swoim mieszkaniu, ewentualnie w miejscu udostępnionym przez gminę. Może zajmować się jednocześnie maksymalnie pięciorgiem dzieci, lecz gdy przynajmniej jedno z nich wymaga szczególnej uwagi, może opiekować się trójką. Jego godziny pracy zwykle są stałe, od rana do popołudnia w dni powszednie.

Opiekunka dziecięca powinna posiadać dobrą kondycję fizyczną, gdyż wiele jej codziennych aktywności związanych jest ze staniem, chodzeniem lub przenoszeniem. Dodatkowo czynności pielęgnacyjne i wiele innych typów zajęć z dziećmi wymagają dużej sprawności rąk, a w szczególności – palców. W pracy opiekunki dziecięcej bardzo istotne są: dobry słuch i wzrok.

Umiejętności i styl pracy 

Pracując w zawodzie opiekunki/opiekuna będziesz miał/a stały kontakt z małymi dziećmi oraz ich rodzicami. W związku z tym niezwykle ważne jest, byś posiadał/a umiejętność nawiązywania kontaktu, zdobywania zaufania i sympatii. Przydatna jest tu także zdolność do precyzyjnego i zrozumiałego wyrażania własnych myśli. W pracy z małymi dziećmi będziesz potrzebował/a takich cech charakteru jak cierpliwość oraz kontrola własnego zachowania i emocji bez względu na zachowanie podopiecznego. Opiekun powinien być wyrozumiały, umieć powstrzymać się od osądzania i oceniania. Na pewno nie powinno Ci brakować wytrwałości oraz odporności na stres i zmęczenie.

Jeśli chcesz zostać opiekunką/opiekunem dziecięcym, powinnaś/powinieneś charakteryzować się troskliwością, ciepłem i pogodnym usposobieniem, które wpływają na poczucie bezpieczeństwa u dzieci, gdy pozostają bez rodziców. Praca ta oznacza stałą gotowość do zabawy. Z pewnością przyda Ci się bogata wyobraźnia i pomysłowość w organizowaniu dziecięcych aktywności. Pomocne mogą być umiejętności artystyczne, tj. rysowanie, malowanie, śpiewanie, gra na instrumentach oraz znajomość dziecięcych piosenek, wierszyków i bajek.

Praca opiekunki wymaga spostrzegawczości, podzielności uwagi, umiejętności szybkiego podejmowania decyzji, konsekwencji i stanowczości, a także stałej gotowości do refleksji i krytycznego namysłu oraz do uczenia się.

Jak zdobyć taki zawód? 

Aby pracować jako opiekunka w żłobku lub klubie dziecięcym niezbędne są kwalifikacje w jednym z następujących zawodów: pielęgniarki, położnej, nauczyciela przedszkola, nauczyciela edukacji wczesnoszkolnej lub pedagoga opiekuńczo-wychowawczego. Ponadto opiekunem w żłobku lub klubie dziecięcym może być osoba, która posiada co najmniej wykształcenie średnie i co najmniej dwuletnie doświadczenie w pracy z dziećmi do trzeciego roku życia albo przed rozpoczęciem pracy w żłobku lub klubie dziecięcym ukończyła 280-godzinne szkolenie kwalifikacyjne. Szkolenie to powinno być zgodne z programem zatwierdzonym przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej i obejmować 200 godzin zajęć teoretycznych oraz 80 godzin praktyki zawodowej (sprawdź zakres programu szkolenia). Listę programów szkoleń zatwierdzonych przez MPiPS znajdziesz na stronie http://www.zlobki.mpips.gov.pl. Zanim zdecydujesz się na pracę w żłobku lub klubie dziecięcym, możesz poznać sposób funkcjonowania placówki pełniąc rolę wolontariusza. W tym celu konieczne jest odbycie 40-godzinnego szkolenia.

Sprawowanie opieki nad dzieckiem w charakterze dziennego opiekuna wymaga posiadania pełnej zdolności do czynności prawnych oraz odbycia 160-godzinnego szkolenia kwalifikacyjnego. Jako dzienny opiekun może pracować również pielęgniarka, położna, nauczyciel przedszkola, nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej lub pedagog opiekuńczo-wychowawczy, lecz przed podjęciem zatrudnienia powinni ukończyć 40-godzinne szkolenie uzupełniające, w tym z zakresu udzielania dziecku pierwszej pomocy (sprawdź zakresy programów szkoleń).

Z kolei nianią (czyli opiekunką dzieci w wieku do trzech lat i więcej) może zostać każdy, kto posiada odpowiednie predyspozycje psychologiczne oraz umiejętności praktyczne. W tym przypadku nie ma określonego minimalnego poziomu wykształcenia ani innych kwalifikacji zawodowych, choć pracodawca może oczekiwać np. znajomości języka obcego lub umiejętności gry na instrumencie.

Przykładowa ścieżka kariery zawodowej opiekunki w żłobku lub klubie dziecięcym: opiekunka dziecięca, zastępca kierownika, kierownik placówki.

Przydatne linki 

Więcej o zawodzie opiekunki dziecięcej możesz przeczytać w serwisie Doradca 2000.

Warto zobaczyć propozycję standardów, które mają służyć pomocą w organizacji i prowadzeniu dobrej jakości usług dla dzieci poniżej trzeciego roku życia. Dotyczą m.in. podstawowych warunków opieki, praw dziecka, warunków bezpiecznej adaptacji, sytuacji codziennych czy współpracy z rodzicami. Standardy sformułowano dla:

A ponadto:

  • www.czasdzieci.pl – na tej stronie możesz się zapoznać z ciekawymi propozycjami zabaw dla najmłodszych, dowiedzieć się o wydarzeniach kulturalnych i sportowych w różnych miejscowościach w Polsce;
  • www.rozwojdziecka.org.pl – to co prawda portal dla nauczycieli i rodziców małego dziecka, ale możesz tutaj znaleźć wiele ciekawych artykułów dotyczących różnych zachowań dzieci, zaczerpnąć wskazówki do pracy z najmłodszymi, sięgnąć do bazy szkoleń doskonalących lub skorzystać z wirtualnych warsztatów.