« Powrót do listy zawodów
Picture illustrating a profession

Pracownik socjalny

FPM/Thinkstock
Wersja do wydruku
Co robi i dla kogo?

Pracownik socjalny to specjalista, który inicjuje i prowadzi działania mające na celu poprawę sytuacji osób, rodzin i grup społecznych znajdujących się w trudnym położeniu, dotkniętych niedostatkiem lub zagrożonych wykluczeniem bądź wykluczonych społecznie. Z jego pomocy korzystają przede wszystkim: osoby starsze, bezrobotne, zaburzone psychicznie, upośledzone umysłowo, dzieci z rodzin patologicznych, osoby będące ofiarami przemocy, niepełnosprawni fizycznie, uzależnieni, bezdomni oraz cudzoziemcy (w pierwszej kolejności – uchodźcy).

Pracownik socjalny organizuje pomoc finansową (np. zasiłek celowy na zakup opału na zimę), rzeczową (np. leki, odzież, bony żywnościowe), a także psychiczną, czyli wspiera i wzmacnia zdolności poszczególnych osób lub całych rodzin do samodzielnego rozwiązania i pokonania własnych problemów. Do jego zadań należy również szeroko rozumiane poradnictwo, m.in. dostarczanie informacji na temat instytucji i organizacji społecznych mogących wspierać i nieść określoną pomoc.

Ponadto pracownicy socjalni inicjują i uczestniczą w badaniach problemów społecznych oraz podają do publicznej wiadomości wyniki tych badań, aby uświadomić władzom lokalnym istniejące na danym terenie trudności. Opracowują i wdrażają programy społeczne ukierunkowane na podniesienie jakości życia. Współpracują też z innymi profesjonalistami, instytucjami i organizacjami w celu doskonalenia rozwiązań w dziedzinie pracy socjalnej.

Praca tego specjalisty łączy się z częstym przebywaniem z podopiecznymi. Pracownik kontaktuje się bezpośrednio z klientem lub jego rodziną albo też z przedstawicielami innych instytucji np. sądu, urzędu pracy, ZUS-u. Kontakty, jakie utrzymuje z osobami potrzebującymi pomocy, mają raczej charakter diagnostyczno-doradczy i polegają na prowadzeniu rozmów, negocjowaniu w sytuacjach konfliktowych lub poradnictwie.

Pracownicy socjalni mają pod swoją opieką określone osoby lub rodziny, którymi zajmują się samodzielnie. W sytuacjach szczególnie skomplikowanych powoływany jest zespół specjalistów, który opracowuje strategię działania i wspólnie ją realizuje.

Gdzie pracuje i w jakich warunkach? 

W zawodzie pracownika socjalnego pracy będziesz szukała/szukał w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej tj. Regionalnych Ośrodkach Polityki Społecznej, Powiatowych Centrach Pomocy Rodzinie, Ośrodkach Pomocy Społecznej, Domach Pomocy Społecznej oraz w placówkach specjalistycznego poradnictwa (w tym rodzinnego), placówkach opiekuńczo-wychowawczych, ośrodkach adopcyjno-opiekuńczych czy ośrodkach interwencji kryzysowej. Pracowników socjalnych mogą zatrudniać również inne instytucje, a w szczególności jednostki organizacyjne właściwe w sprawach zatrudnienia i przeciwdziałania bezrobociu, szpitale, zakłady karne, domy dziecka, organizacje pozarządowe.

Pracownik socjalny na co dzień przebywa w pomieszczeniach biurowych, aczkolwiek wiele ze swoich obowiązków wykonuje również poza terenem instytucji, m.in. składa wizyty w domach podopiecznych w celu ustalenia ich warunków bytowych, odwiedza miejsca, w których przebywają osoby bezdomne (ulice, piwnice, śmietniki itp.).

Godziny pracy tego specjalisty w dużej mierze zależą od miejsca zatrudnienia. W instytucjach publicznych, w których pracownicy nie mają obowiązku dyżurowania, najczęściej trwają od 8 do 16. W placówkach prowadzących usługi całodobowe (np. Dom Pomocy Społecznej) czas pracy może mieć charakter ruchomy. W tym wypadku trzeba liczyć się z koniecznością odbywania dyżurów zarówno w nocy jak i w dni wolne ustawowo.

Podstawowym wymogiem do pracy jest pełna psychiczna sprawność. Specyfika zawodu powoduje, że pracownicy socjalni są grupą zawodową szczególnie narażoną na różnego rodzaju obciążenia psychiczne (duże ryzyko wypalenia zawodowego).

Ponieważ nierzadko praca ta wymaga intensywnego przemieszczania się (czasami w trudno dostępne miejsca), konieczna jest wysoka sprawność wszystkich narządów ruchu. Bardzo ważny jest także dobry słuch i wzrok. Przeciwwskazaniami mogą być choroby alergiczne oraz choroby układu krążenia i układu oddechowego (ze względu na przebywanie w miejscach o bardzo złych warunkach środowiskowych).

Umiejętności i styl pracy 

Żeby sprawdzić się w zawodzie pracownika socjalnego, powinnaś/powinieneś charakteryzować się takimi cechami jak otwartość na ludzi i ich problemy, empatia, wrażliwość, życzliwość i troskliwość. Będziesz potrzebował także umiejętności łatwego nawiązywania kontaktów, negocjowania, przekonywania i reprezentowania innych, gdyż czasem będziesz się wypowiadał w imieniu swoich podopiecznych. Ponadto powinieneś odznaczać się tolerancją i działać zgodnie z zasadami poszanowania godności drugiego człowieka. Bardzo istotna jest także cierpliwość i umiejętność panowania nad własnymi emocjami.

Pracownik socjalny często spotyka się w swojej codziennej pracy z zaskakującymi i nieprzewidywalnymi sytuacjami, dlatego wymaga się od niego elastyczności i umiejętności przystosowywania. Pomocny jest także szybki refleks, oraz podzielność i koncentracja uwagi. Konieczna jest spostrzegawczość i wysoka zdolność obserwacji, szczególnie podczas prowadzenia wywiadów środowiskowych. Do istotnych cech należą również systematyczność oraz umiejętność planowania i organizacji czasu (użyteczne przy prowadzeniu dokumentacji lub pilnowaniu terminów i zobowiązań wobec instytucji współpracujących). Przydaje się także kreatywne myślenie – m.in. przy tworzeniu programów mających na celu poprawę sytuacji życiowej podopiecznych.

Pamiętaj, że podstawową wytyczną w zawodzie pracownika socjalnego jest zasada dobra klienta, z czym wiąże się zachowanie w tajemnicy niektórych informacji, zebranych w toku wykonywania swoich obowiązków służbowych.

Jak zdobyć taki zawód? 

Pracę na stanowisku pracownika socjalnego możesz podjąć, jeśli:

  • posiadasz dyplom ukończenia kolegium pracowników służb społecznych;
  • ukończyłaś/ukończyłeś studia wyższe na kierunku praca socjalna;
  • do dnia 31 grudnia 2013 r. ukończyłaś/ukończyłeś studia wyższe o specjalności przygotowującej do zawodu pracownika socjalnego na jednym z kierunków: pedagogika, pedagogika specjalna, politologia, polityka społeczna, psychologia, socjologia, nauki o rodzinie (jeżeli plany i programy studiów spełniają wymagania określone w przepisach).

Obecnie uprawnień do wykonywania zawodu pracownika socjalnego nie można nabyć poprzez ukończenie studiów podyplomowych, kursów oraz szkoleń. Warto dodać, że uzyskanie specjalizacji z zakresu organizacji pomocy społecznej w toku studiów podyplomowych także nie jest równoważne z nabyciem kwalifikacji pracownika socjalnego. Specjalizacja ta jest przeznaczona dla osób, które mają zamiar ubiegać się o kierowanie jednostką organizacyjną pomocy społecznej (art. 122 ust. 1 i 4 Ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej).

Przydatne linki 

Więcej szczegółowych informacji o zadaniach zawodowych bibliotekarza możesz znaleźć w serwisie Doradca 2000.

Warto zobaczyć:

  • www.socjalni.pl – to oficjalny serwis internetowy Związku Zawodowego Pracowników Socjalnych, który zakresem swego działania obejmuje wszystkich pracowników socjalnych zatrudnionych na terenie Rzeczypospolitej Polskiej
  • www.ifsw.org – to strona internetowa Międzynarodowej Federacji Pracowników Socjalnych, której celem jest promowanie pracy socjalnej, prezentacja modeli najlepszych praktyk oraz ułatwianie współpracy międzynarodowej. Organizacja działa w ponad 90 krajach na świecie;
  • www.wykluczenie.pl – to portal prowadzony przez Stowarzyszenie Pogotowie Społeczne, poświęcony przede wszystkim problemowi bezdomności. Znajdziesz tu m.in. ciekawe artykuły, informacje na temat konferencji i szkoleń, akty prawne oraz rozbudowaną bazę organizacji niosących pomoc.

Komentarze

Sądzę, że ten zawód pokrywa się z moją mentalnością osobistą

ja zawsze mialam marzenie aby nim zostac poniewaz sama pochodze z takiej rodziny gdzie byl taki czlowiek