« Powrót do listy zawodów
Picture illustrating a profession

Tłumacz  / tłumaczka

Inna nazwa: translator / transatorka, interpretator / interpretatorka
FPM/Thinkstock
Wersja do wydruku
Co robi i dla kogo?

Tłumacz to osoba, która – prócz świetnej znajomości własnego języka – perfekcyjnie opanowała przynajmniej jeden język obcy i zajmuje się przekładaniem treści wypowiedzi ustnych i pisemnych z jednego języka na drugi. Tłumacz pośredniczy w wymianie komunikatów między stronami, ułatwiając im tym samym wzajemne porozumienie.

Znajomość języków obcych jest obecnie dość powszechna. Dostęp do ich nauki jest szeroki i zaczyna się zazwyczaj już we wczesnym wieku. Wymóg posługiwania się przynajmniej jednym językiem obcym (zazwyczaj jest to język angielski) dotyczy w tym momencie większości zawodów. Zadania osób zajmujących się tłumaczeniami zawodowo wypierane są często przez wysoko wykwalifikowanych pracowników firmy, którzy samodzielnie dokonują tłumaczeń w ramach swojej pracy.

Praca tłumacza nie przestała być jednak potrzebna – za sprawą szerokiej globalizacji i potrzeby bezbłędnej komunikacji wciąż istnieje wysokie zapotrzebowanie na tłumaczenia wykonywane przez osoby odpowiednio do tego przygotowane. Gospodarka i polityka zmieniają jednak trendy i popyt na tłumaczy konkretnych języków obcych. Tłumacz języka angielskiego jest obecnie zawodem nadwyżkowym, podczas gdy specjaliści od języków azjatyckich lub skandynawskich są ciągle poszukiwani.

W pracy tłumacza ważny jest nie tylko język, w ramach którego dokonuje on przekładów, ale także sposób w jaki tego dokonuje. W zależności od rodzaju tłumaczenia, można wyróżnić różne rodzaje tłumaczeń, a w wśród nich m.in.:

  • tłumaczenia literackie, występujące najczęściej w formie zleceń od wydawnictw i polegające na dokonywaniu przekładu książek. Wymagają "literackiego wyczucia", dlatego dokonujący ich fachowcy cieszą się wśród kolegów uznaniem;
  • tłumaczenia symultaniczne, które stanowią bardzo trudną formę tłumaczeń. Wymagają nie tylko doskonałej znajomości języka, ale także bardzo dużej umiejętności koncentracji, refleksu i podzielności uwagi. Polegają na bieżącym tłumaczeniu ustnym z jednego języka na drugi. Tłumaczenie symultaniczne odbywa się zazwyczaj w zespołach dwuosobowych, w których tłumacze zmieniają się mniej więcej co kwadrans;
  • tłumaczenia dokonywane przez tłumaczy przysięgłych są szczególnym rodzajem tłumaczeń, do których potrzebne jest posiadanie odpowiednich uprawnień. Dotyczą głównie przekładania dokumentów urzędowych. Tłumacz biegły jest osobą zaufania publicznego, która zdała odpowiednie egzaminy, złożyła ślubowanie wobec Ministra Sprawiedliwości i może legitymować się pieczęcią tłumacza przysięgłego.

Przedmiotem tłumaczeń może być wszystko – od wytworów kultury, przez dokumenty i instrukcje obsługi.

Gdzie pracuje i w jakich warunkach? 

Jako tłumacz będziesz szukać zatrudnienia w firmach tłumaczeniowych, nieczęsto jednak zdarza się, aby zostać zatrudnionym na pełny etat. Zlecenia możesz też otrzymać od firm i osób prywatnych lub instytucji, które potrzebują wykonania tłumaczenia. Będą się jednak pojawiać nieregularnie, dlatego praca tłumacza uważana jest za zawód „niepewny”. Zatrudnienie odbywa się najczęściej w formule umowy o dzieło lub umowy zlecenia.

Dość częstym rozwiązaniem wybieranym przez tłumaczy jest zakładanie własnej działalności i praca na własny rachunek.

Twoim miejscem pracy w zawodzie tłumacza mogą być m.in. biuro, dom, sale konferencyjne, media, sądy, itp. W zależności od charakteru zlecenia praca może mieć charakter stacjonarny lub być wykonywana w podróży. Niewątpliwym atutem dla niektórych jest możliwość samodzielnego organizowania sobie czasu i stanowiska pracy.

Podobna niejednorodność dotyczy czasu pracy. Niemal regułą w tym zawodzie jest jednak wysokie tempo pracy i tłumaczenie tekstów „na wczoraj”. Podstawowym narzędziem pracy tłumacza jest zazwyczaj komputer i różnego rodzaju translatory i słowniki.

Umiejętności i styl pracy 

Praca tłumacza wymaga nie tylko rozumienia tekstu, ale również umiejętności wyrażania jego treści w języku, na który ma zostać przetłumaczony. Jako tłumacz musisz posiadać zdolność łatwego przyswajania słownictwa i zasad gramatycznych oraz łatwość komunikacji ustnej i pisemnej.

Pełniąc rolę pośrednika w procesie komunikacji powinnaś/powinieneś także wzbudzać zaufanie obu stron: zachować neutralność i pamiętać o poufności tłumaczonych treści. Powinna cechować Cię dodatkowo duża odporność na stres, zdolność szybkiego kojarzenia faktów oraz podzielność uwagi. Podczas robienia tłumaczeń pisemnych ważna jest spostrzegawczość, dbałość o szczegóły i lekkość pióra.

Powinnaś/powinieneś posiadać umiejętność dokładnego analizowania treści i oddawania jego sensu w dokonanym przez siebie przekładzie, zwracając uwagę na różnice kulturowe. Treść tłumaczenia musi być bowiem możliwa do zrozumienia przez osobę, która może nie znać kontekstu kulturowego, do którego odnosi się tekst lub wypowiedź.

Aby sprawdzić się w tym zawodzie, oprócz kompetencji językowych musisz cechować się umiejętnością szybkiego uczenia się i wszechstronną wiedzą, a przynajmniej dobrą orientacją w swojej specjalizacji. Wiedza tłumacza powinna obejmować nie tylko znajomość samego języka, ale także krajów, w których jest używany – ich kultury, literatury, sztuki, prawa, obyczajów i religii.

Jak zdobyć taki zawód? 

Aby zostać tłumaczem powinnaś/powinieneś ukończyć studia wyższe przygotowujące do tego zawodu (np. na filologii lub lingwistyce stosowanej). Studia z filologii obcej i lingwistyki wymagają zazwyczaj intensywnej pracy. Trwają od 3 do 5 lat i kończą się uzyskaniem odpowiednio tytułu licencjata lub magistra. Zajęcia odbywają się w języku obcym i dotyczą m.in. historii i teorii języka. Zazwyczaj już na początku studenci muszą zdeklarować wybór konkretnej specjalności translatoryki: tłumaczenia konferencyjne, przekład literacki, przekład słowa żywego lub tłumaczenia pisemne tekstów specjalistycznych.

Zdobycie wyższego wykształcenia kierunkowego nie jest jednak niezbędne. Tłumaczeniami mogą zajmować się także osoby, którym udało się w bardzo wysokim stopniu opanować znajomość języka obcego. Bez stosownego wykształcenia trudniej jednak o zdobycie regularnego zatrudnienia.

Inaczej przebiega zdobywanie zawodu przez biegłych tłumaczy. Ich zawód regulują specjalne przepisy prawne, które określają warunki zdobycia tytułu tłumacza przysięgłego. Kandydat musi nie tylko ukończyć studia wyższe, ale także zdać egzamin (w części ustnej i pisemnej) przed Państwową Komisją Egzaminacyjną pod patronatem Ministra Sprawiedliwości.

Tłumacze zrzeszają się w licznych organizacjach i stowarzyszeniach. W Polsce są to m.in. Polskie Towarzystwo Tłumaczy Przysięgłych i Specjalistycznych PT TEPIS czy Stowarzyszenie Tłumaczy Polskich STP. Wśród organizacji międzynarodowych i zagranicznych można wyróżnić np. Międzynarodową Federację Tłumaczy (International Federation of Translators FIT) lub Międzynarodowe Stowarzyszenie Tłumaczy Konferencyjnych (International Association of Conference Interpreters AIIC).

Przydatne linki 

Więcej o zawodzie tłumacza możesz się dowiedzieć odwiedzając poniższe strony internetowe: